भानु पौड्याल
कुनै पनि देशमा राज्यको स्वरूप केन्दृकृत र एकमना हुने कि संघीय र बिकेन्दृकृत हुने भन्ने प्रश्न देश भित्रको सामाजीक, आर्थिक, सांस्कृतिक, भाषिक, जातीय, धार्मिक र भौगोलिक संरचना एबं श्रोत र साधनको बितरणको स्थीतिमा निर्भर गर्दछ। नेपाल एक बिकट भौगोलिक संरचना भएको बहु भाषिक, बहु सांकृतिक, बहु जातीय र बहु धार्मिक देश हो। गगनचुम्बी पहाडी श्रिन्खलाहरु र बेगबान गहिरा नदीहरुले नेपाली जनको सांस्कृतिक बिबिधता र भूगोलको उपस्थितीको बिबिधतालाई अरु बल पुर्याका छन। भौगोलिक बिकटताको कारणले केन्द्रले चाहेर पनि देशको सबै कुनामा समानुपातिक बिकास र सेवा पुर्याउन प्राय असम्भव छ। बिगत पञ्चायत काल देखी नै सत्ताधारीहरुले बिकेन्द्रीहरणको माला जपे पनि राज्यको पुनर्संरचना बिना त्यो संभव थिएन र तत्कालीन सत्ताधारीहरुमा राज्यको पुनर्संरचना गर्ने बर्गीय चरित्र, सोच एबं तागत हुने कुरा पनि भएन।
